गोत्र, नक्षत्र आणि देवक: लग्नाच्या बायोडाटामध्ये त्यांचा अर्थ
मराठी बायोडाटामध्ये गोत्र, देवक आणि नक्षत्र जवळजवळ नेहमी विचारले जातात, आणि भरणाऱ्या अनेकांना प्रत्येक शब्दाचा नेमका अर्थ किंवा तो कुठे शोधायचा हे माहीत नसते. हे मार्गदर्शक तिन्ही शब्द सोप्या भाषेत समजावते, सोबत त्यांच्या शेजारी दिसणारे इतर शब्दही.
रीतीरिवाज प्रत्येक समाजात आणि कुटुंबात वेगळे असतात. हे पान फक्त शब्दांचा अर्थ सांगते. कोणते रिवाज पाळावेत ते सांगत नाही.
गोत्र
गोत्र म्हणजे वडिलांच्या बाजूने एखाद्या प्राचीन ऋषीपर्यंत जाणारा कुळाचा वंश. कश्यप, भारद्वाज, वसिष्ठ, विश्वामित्र, गौतम, अत्रि, जमदग्नी आणि अगस्त्य ही काही नेहमीची गोत्रे आहेत. कुटुंबात जन्मलेल्या सर्वांचे गोत्र वडिलांचेच असते.
अनेक हिंदू कुटुंबे एकाच गोत्रात विवाह टाळतात, कारण दोघे एकाच वंशाचे मानले जातात. काही कुटुंबे आईचे गोत्रही टाळतात. काही कुटुंबे गोत्र पाहतच नाहीत. ही कौटुंबिक प्रथा आहे, कायदेशीर अट नाही.
तुमचे गोत्र जाणून घेण्यासाठी आई-वडील किंवा आजी-आजोबांना विचारा, किंवा पूजेच्या कौटुंबिक नोंदी किंवा जुनी लग्नपत्रिका पाहा. बायोडाटामध्ये मुलगी आणि मुलगा दोघेही वडिलांच्या कुटुंबाचे गोत्र लिहितात.
देवक
देवक हे कुळाचे प्रतीक आहे, जे मुख्यतः मराठी कुटुंबांत, विशेषतः मराठा, कुणबी, माळी आणि धनगर कुटुंबांत मानले जाते. ते बहुधा एखादे झाड किंवा वनस्पती असते, जसे पिंपळ, वड, उंबर, कळंब किंवा पंचपल्लव (पाच पवित्र पाने). काही कुटुंबांत ते पक्षी, प्राणी किंवा एखादी वस्तू असते.
समान देवक असलेली कुटुंबे एकमेकांची नातलग मानली जातात, त्यामुळे अनेकजण त्यांच्यात विवाह टाळतात. लग्नाआधी अनेक कुटुंबे घरी छोट्या विधीत देवकाची पूजा करतात, म्हणजेच देवक बसवतात, आणि आपल्या देवकाचे झाड तोडणे किंवा त्याला इजा करणे टाळतात.
तुमच्या कुटुंबाचे देवक घरातील मोठ्यांना विचारा. तुमच्या समाजात देवक नसेल, तर ती ओळ काढून टाका. आमच्या मेकरमध्ये तुम्ही कोणतीही ओळ लपवू किंवा काढू शकता.
नक्षत्र
नक्षत्र म्हणजे आकाशाच्या 27 भागांपैकी एक, ज्यातून चंद्र दर महिन्याला जातो. तुमचे नक्षत्र, म्हणजे जन्मनक्षत्र, म्हणजे तुमच्या जन्माच्या क्षणी चंद्र ज्या नक्षत्रात होता ते. ते जन्मतारीख, वेळ आणि ठिकाण यांवर अवलंबून असते.
प्रत्येक नक्षत्राचे चार भाग असतात, त्यांना चरण म्हणतात, आणि प्रत्येक राशीत सव्वा दोन नक्षत्रे येतात. म्हणूनच बायोडाटामध्ये रास, नक्षत्र आणि चरण एकत्र लिहिले जातात. पत्रिका जुळवणारी कुटुंबे 36 गुणांच्या गुणमेलनातील आठ कूटांपैकी अनेक नक्षत्रावरून काढतात.
तुमचे नक्षत्र जाणून घेण्यासाठी तुमची जन्मपत्रिका पाहा, तिथे ते राशीशेजारी लिहिलेले असते. घरचे गुरुजी किंवा पंचांगही जन्माच्या माहितीवरून सांगू शकतात. आमचा मेकर नक्षत्र काढत नाही. तुम्ही 27 नक्षत्रांच्या यादीतून तुमचे नक्षत्र निवडता.
| रास | तिच्यातील नक्षत्रे |
|---|---|
| मेष | अश्विनी, भरणी, कृत्तिका (चरण 1) |
| वृषभ | कृत्तिका (2–4), रोहिणी, मृग (1–2) |
| मिथुन | मृग (3–4), आर्द्रा, पुनर्वसु (1–3) |
| कर्क | पुनर्वसु (4), पुष्य, आश्लेषा |
| सिंह | मघा, पूर्वा फाल्गुनी, उत्तरा फाल्गुनी (1) |
| कन्या | उत्तरा फाल्गुनी (2–4), हस्त, चित्रा (1–2) |
| तूळ | चित्रा (3–4), स्वाती, विशाखा (1–3) |
| वृश्चिक | विशाखा (4), अनुराधा, ज्येष्ठा |
| धनु | मूळ, पूर्वाषाढा, उत्तराषाढा (1) |
| मकर | उत्तराषाढा (2–4), श्रवण, धनिष्ठा (1–2) |
| कुंभ | धनिष्ठा (3–4), शतभिषा, पूर्वा भाद्रपद (1–3) |
| मीन | पूर्वा भाद्रपद (4), उत्तरा भाद्रपद, रेवती |
तुमच्या पत्रिकेत नक्षत्र आणि रास दोन्ही दिले असतील, तर या तक्त्याशी पडताळून पाहा. जुळत नसेल तर बहुधा लिहिताना चूक झालेली असते.
तुम्हाला दिसणारे इतर शब्द
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| रास | तुमची चंद्ररास: जन्माच्या वेळी चंद्र ज्या राशीत होता ती. |
| चरण | नक्षत्राचा एक चतुर्थांश भाग. तो 1 ते 4 या अंकाने लिहितात. |
| नाडी | आद्य, मध्य किंवा अंत्य, या तीनपैकी एक प्रकार, जो नक्षत्रावरून ठरतो. अनेक कुटुंबे एकाच नाडीत विवाह टाळतात. |
| गण | देव, मनुष्य किंवा राक्षस, या तीनपैकी एक स्वभाव, तोही नक्षत्रावरून ठरतो. |
| मंगळ | जन्मपत्रिकेतील ठरावीक स्थानांमध्ये मंगळ असणे. काही कुटुंबे विवाहाआधी हे पाहतात. |
| कुलदैवत | कुटुंबाचे दैवत, जसे तुळजाभवानी, खंडोबा किंवा रेणुका माता. हिंदी बायोडाटामध्ये याला कुलदेवता म्हणतात. |
तुम्ही हे रिवाज पाळत नसाल तर
या सर्व ओळी ऐच्छिक आहेत. अनेक कुटुंबे, आणि बहुतेक मुस्लिम, ख्रिश्चन, शीख आणि बौद्ध कुटुंबे, पत्रिकेचा भाग पूर्ण वगळतात. तुम्ही हे पाळत नसाल तर ओळी काढून टाका. अंदाजाने भरलेल्या बायोडाटापेक्षा कमी पण अचूक ओळींचा बायोडाटा जास्त चांगला वाचला जातो.
कुटुंबे नेहमी विचारतात
लग्नाच्या बायोडाटामध्ये गोत्र लिहिणे आवश्यक आहे का?
नाही. स्थळ पाहताना तुमचे कुटुंब गोत्र पाहत असेल तर लिहा. नाहीतर वगळू शकता.
मला माझे गोत्र माहीत नाही. काय करू?
आई-वडील, आजी-आजोबा किंवा घरातील एखाद्या ज्येष्ठ नातेवाइकाला विचारा, किंवा जुनी लग्नपत्रिका किंवा पूजेच्या नोंदी पाहा. कोणालाच माहीत नसेल, तर अंदाजाने लिहिण्यापेक्षा रिकामे ठेवा.
फक्त जन्मतारखेवरून नक्षत्र कळते का?
खात्रीने नाही. चंद्र साधारण दररोज नक्षत्र बदलतो, त्यामुळे जन्माची वेळ आणि ठिकाणही लागते. तुमची पत्रिका हाच सर्वात अचूक आधार आहे.
देवक आणि गोत्र एकच आहेत का?
नाही. गोत्र हा ऋषीपर्यंत जाणारा वंश आहे, तर देवक हे कुळाचे प्रतीक आहे, बहुधा झाड किंवा वनस्पती. मराठी बायोडाटामध्ये बहुतेकदा दोन्ही लिहिले जातात.
सुंदर बायोडाटा माझे नक्षत्र काढते का, किंवा पत्रिका जुळवते का?
अजून नाही. तुम्ही तुमच्या पत्रिकेवरून रास, नक्षत्र, चरण, नाडी आणि गण यादीतून निवडता. हे बदलले तर आम्ही या पानावर सांगू.
आणखी मार्गदर्शक
फोनवर, काही मिनिटांत तयार. साइन-अपची गरज नाही.
ही माहिती बायोडाटामध्ये भरा